కృత్రిమ గర్భధారణ, వీర్య ఉత్పత్తికి ప్రామాణిక విధానాలపై ప్రత్యేక మార్గదర్శక పుస్తకం విడుదల

ఈశాన్య రాష్ట్రాల్లో పందుల పెంపకందారుల ఆదాయం పెంపే లక్ష్యం

కేంద్ర మంత్రి రాజీవ్ రంజన్ సింగ్ చేతుల మీదుగా ప్రచురణ ఆవిష్కరణ

న్యూఢిల్లీ, నవంబర్ 6, 2026, AYUSH24 NEWS జాతీయ డెస్క్:

దేశంలో పందుల పెంపకాన్ని శాస్త్రీయ పద్ధతుల్లో అభివృద్ధి చేయడంతోపాటు మెరుగైన జాతుల ఉత్పత్తి, పెంపకందారుల జీవనోపాధి అవకాశాలను పెంపొందించేందుకు కేంద్ర ప్రభుత్వం కీలక చర్యలు చేపట్టింది. ఇందులో భాగంగా పందుల్లో వీర్య ఉత్పత్తి, ద్రవరూప వీర్యాన్ని ఉపయోగించి కృత్రిమ గర్భధారణ నిర్వహణకు సంబంధించిన ప్రామాణిక విధానాలతో రూపొందించిన ప్రత్యేక మార్గదర్శక పుస్తకాన్ని కేంద్ర మత్స్య, పశుసంవర్ధక, పాడి పరిశ్రమల శాఖ మంత్రి రాజీవ్ రంజన్ సింగ్ (లలన్ సింగ్) ఆవిష్కరించారు.

నవంబర్ 2న సిక్కింలో తన రెండు రోజుల పర్యటన సందర్భంగా మంత్రి ఈ ప్రచురణను విడుదల చేసినట్లు కేంద్ర ప్రభుత్వం నవంబర్ 6న వెల్లడించింది.

శాస్త్రీయ పందుల పెంపకానికి ప్రామాణిక విధానాలు

“Minimum Standard Protocol for Semen Production and Standard Operating Procedures for Artificial Insemination using Liquid Semen in Pigs” పేరుతో విడుదల చేసిన ఈ పుస్తకంలో పందుల పెంపకానికి సంబంధించిన శాస్త్రీయ విధానాలను వివరించారు.

వీర్య ఉత్పత్తి, నాణ్యత పరీక్షలు, భద్రపరచడం, రవాణా, కృత్రిమ గర్భధారణ ప్రక్రియలకు అనుసరించాల్సిన ప్రామాణిక పద్ధతులను ఇందులో పొందుపరిచారు.

పందుల వీర్య ఉత్పత్తి ప్రయోగశాలల ఏర్పాటు, నిర్వహణతోపాటు దేశవ్యాప్తంగా సమర్థవంతమైన కృత్రిమ గర్భధారణ సేవలను అందించేందుకు ఈ మార్గదర్శకాలు ఉపయోగపడనున్నాయి.

దేశంలో 90.6 లక్షల పందులు

2019లో నిర్వహించిన 20వ పశుగణన ప్రకారం భారతదేశంలో సుమారు 90.6 లక్షల పందులు ఉన్నాయి. దేశంలోని మొత్తం పశుసంపదలో వీటి వాటా 1.7 శాతంగా నమోదైంది.

దేశవ్యాప్తంగా వివిధ వాతావరణ పరిస్థితుల్లో పందుల పెంపకం కొనసాగుతున్నప్పటికీ, ఈశాన్య రాష్ట్రాలు ఈ రంగంలో ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం కలిగి ఉన్నాయి.

దేశంలోని మొత్తం పందుల జనాభాలో దాదాపు 45 శాతం ఈశాన్య ప్రాంతంలోనే ఉన్నట్లు కేంద్ర ప్రభుత్వం తెలిపింది.

అలాగే మొత్తం పందుల జనాభాలో సుమారు 79 శాతం దేశీయ జాతులు, నిర్దిష్ట జాతి లక్షణాలు లేని పందులు ఉన్నట్లు పేర్కొంది. ఈ నేపథ్యంలో శాస్త్రీయ సంతానోత్పత్తి పద్ధతుల ద్వారా జన్యు అభివృద్ధికి విస్తృత అవకాశాలు ఉన్నాయని వివరించింది.

కృత్రిమ గర్భధారణతో ఉత్పాదకత పెంపు

మెరుగైన జన్యు లక్షణాలు కలిగిన సంతానోత్పత్తి సామగ్రిని అందుబాటులోకి తీసుకురావడం, ఆధునిక సంతానోత్పత్తి సాంకేతిక పరిజ్ఞానాన్ని విస్తరించడం ద్వారా పందుల ఉత్పాదకతను పెంచవచ్చని కేంద్ర ప్రభుత్వం పేర్కొంది.

ఈ మార్గదర్శక పుస్తకంలో ప్రధానంగా కింది అంశాలను చేర్చారు.

• సంతానోత్పత్తికి అనువైన మగ పందుల ఎంపిక
• వీర్య సేకరణ, నాణ్యత మూల్యాంకనం
• వీర్య శుద్ధి, నిల్వ, రవాణా పద్ధతులు
• ప్రయోగశాలల్లో నాణ్యత నిర్వహణ
• వ్యాధుల నివారణ, జీవభద్రత చర్యలు
• కృత్రిమ గర్భధారణకు సంబంధించిన ప్రామాణిక నిర్వహణ విధానాలు

రైతుల ఆదాయానికి మరింత అవకాశాలు

ఈ విధానాలను అమలు చేయడం ద్వారా పందుల పునరుత్పత్తి సామర్థ్యం మెరుగుపడటంతోపాటు జన్యు అభివృద్ధి వేగవంతమయ్యే అవకాశం ఉందని కేంద్ర ప్రభుత్వం అంచనా వేసింది.

ముఖ్యంగా ఈశాన్య రాష్ట్రాల్లోని దేశీయ పందుల జన్యు వనరులను పరిరక్షించడం, వాటి లక్షణాలను మెరుగుపరచడం, నాణ్యమైన సంతానోత్పత్తి సామగ్రిని అందుబాటులోకి తీసుకురావడం ఈ కార్యక్రమం ముఖ్య ఉద్దేశాలుగా పేర్కొంది.

దీని ద్వారా పందుల మాంసం ఉత్పత్తి పెరగడంతోపాటు చిన్నస్థాయి పెంపకందారులకు మెరుగైన ఆదాయ అవకాశాలు ఏర్పడతాయని ఆశాభావం వ్యక్తం చేసింది.

పశువైద్యులు, రైతులకు ఉపయోగకరమైన మార్గదర్శకాలు

ఈ ప్రచురణ రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు, పశువైద్యులు, సంతానోత్పత్తి కేంద్రాలు, పందుల పెంపకందారులకు ఆచరణాత్మక మార్గదర్శకంగా ఉపయోగపడుతుందని కేంద్ర పశుసంవర్ధక, పాడి పరిశ్రమల శాఖ తెలిపింది.

పందుల పెంపకం రంగంలో శాస్త్రీయ విధానాలను విస్తరించడం, స్థిరమైన అభివృద్ధిని ప్రోత్సహించడం, గ్రామీణ జీవనోపాధి అవకాశాలను పెంచడం ఈ కార్యక్రమం లక్ష్యాలని వెల్లడించింది.

ఈ మార్గదర్శక పుస్తకం పీడీఎఫ్ కేంద్ర పశుసంవర్ధక, పాడి పరిశ్రమల శాఖ అధికారిక వెబ్‌సైట్‌లో అందుబాటులో ఉంది.

అధికారిక వెబ్‌సైట్: https://www.dahd.gov.in/